Σε ποιον ανήκει ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν;

...ή αλλιώς, o Σολζενίτσιν αυτο-αποκαλύπτεται. (Με μια μικρή καθυστέρηση λόγω θέρους).

Ο ρώσος συγγραφέας Αλεξάντρ Σολζενίτσιν έγινε γνωστός στη Δύση για τα αντικομμουνιστικά μυθιστορήματα που έγραψε, για τα οποία έφτασε να τιμηθεί με το βραβείο Νόμπελ λογοτεχνίας. Απ' τους πιο πολυδιαφημισμένους συγγραφείς, κυρίως στις ΗΠΑ, όπου παρουσιάζονταν ως "δημοκράτης" ο οποίος διώκονταν άδικα στην ΕΣΣΔ επειδή πάλευε για την ελευθερία. Αποτέλεσε με βάση αυτά κέντρο της αντικομμουνιστικής προπαγάνδας τις δεκαετίες του '60 και '70.

Με το θάνατό του στις αρχές Αυγούστου τα μεγάλα ΜΜΕ αλλά και ισχυροί ηγέτες όπως ο πρόεδρος της Γαλλίας Ν. Σαρκοζί, ο πρωθυπουργός της Ρωσίας Β. Πούτιν αλλά και ο επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Χαβιέ Σολάνα, δεν παρέλειψαν να μας υπενθυμίσουν τους… «αγώνες του για τη δημοκρατία και την ελευθερία».

Δε θα επικεντρώσουμε στα τερατώδη ψεύδη του Σολζενίτσιν σχετικά με τα «θύματα του κομμουνισμού» στην ΕΣΣΔ. Το ότι έφτασε στο σημείο να υποστηρίζει στα σοβαρά ότι ο αριθμός τους είναι 110 εκατομμύρια (!) αρκεί. Σύγχρονες ιστορικές έρευνες με βάση τα αρχεία που άνοιξαν μετά τη διάλυση της ΕΣΣΔ έχουν δώσει πραγματικά στοιχεία και όχι φαντασιοπληξίες. Αντίθετα, σε αυτό το κείμενο θα επικεντρώσουμε σε απόψεις που ο ίδιος εξέφρασε κατά καιρούς για τα επίκαιρα ζητήματα της εποχής, στα οποία δε χωρούν πολλές υποκειμενικές κρίσεις.

Ο Σολζενίτσιν και η Ισπανία

Αφότου πέθανε ο Φράνκο το 1975, το ισπανικό φασιστικό καθεστώς άρχισε να χάνει τον έλεγχο της πολιτικής κατάστασης και στην αρχή του 1976, το ενδιαφέρον της παγκόσμιας κοινής γνώμης στράφηκε στα γεγονότα της Ισπανίας. Απεργίες και διαδηλώσεις υπέρ της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας υποχρέωσαν τον κληρονόμο του Φράνκο, το βασιλιά Χουάν Κάρλος, να εισαγάγει πολύ προσεκτικά κάποια φιλελευθεροποίηση προκειμένου να καταλαγιάσει η κοινωνική αναταραχή.

Σε αυτήν την σημαντικότερη στιγμή στην ισπανική πολιτική ιστορία, ο Σολζενίτσιν εμφανίζεται στη Μαδρίτη και δίνει μια συνέντευξη στην εκπομπή Directisimo ένα Σάββατο βράδυ, 20 Μαρτίου 1976, σε prime time ζώνη προγράμματος (βλ. τις ισπανικές εφημερίδες, το ABC και το Ya της 21ης Μαρτίου 1976). Πρόθεσή του δεν ήταν να υποστηρίξει τα αποκαλούμενα μέτρα φιλελευθεροποίησης του βασιλιά. Αντίθετα, ο Σολζενίτσιν προειδοποιούσε για αυτές τις δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις!

Στην τηλεοπτική συνέντευξή του δήλωσε ότι 110 εκατομμύρια (!) Ρώσοι είχαν πεθάνει όντας θύματα του σοσιαλισμού, και σύγκρινε "τη σκλαβιά στην οποία οι σοβιετικοί άνθρωποι υποβλήθηκαν με την ελευθερία που απόλαυσαν στην Ισπανία".

Ο Σολζενίτσιν κατηγόρησε επίσης τους "προοδευτικούς κύκλους" ως «ουτοπιστές», επειδή θεωρούσαν την Ισπανία μια δικτατορία. Ως "προοδευτικό", εννοούσε κάθε αντιπολιτευόμενο, τους φιλελεύθερους, τους σοσιαλδημοκράτες και τους κομμουνιστές. "Το περασμένο φθινόπωρο," έλεγε ο Σολζενίτσιν, "η παγκόσμια κοινή γνώμη ανησυχούσε για την τύχη των ισπανών τρομοκρατών (εννοώντας ως τρομοκράτες τους Ισπανούς αντι-φασίστες που καταδικάζονταν σε θάνατο από το καθεστώς Φράνκο). Όλη την ώρα η προοδευτική κοινή γνώμη απαιτεί δημοκρατική πολιτική μεταρρύθμιση υποστηρίζοντας παράλληλα πράξεις τρομοκρατίας". "Εκείνοι που επιδιώκουν τη γρήγορη δημοκρατική μεταρρύθμιση, συνειδητοποιούν τι θα συμβεί αύριο ή μεθαύριο; Στην Ισπανία μπορεί να υπάρξει δημοκρατία αύριο, αλλά αργότερα πώς θα αποφευχθεί η πορεία προς τον ολοκληρωτισμό;"... (όπως πάντα έγκυρες προβλέψεις).

Ο Σολζενίτσιν και η Πορτογαλία

Στις ΗΠΑ, ο Σολζενίτσιν κλήθηκε συχνά να μιλήσει σε σημαντικές συνεδριάσεις. Ήταν, παραδείγματος χάριν, ο κύριος ομιλητής στο συνέδριο του AFL-CIO (μεγάλο αμερικανικό συνδικάτο) το 1975, και στις 15 Ιουλίου 1975 κλήθηκε για να δώσει μια διάλεξη σχετικά με την παγκόσμια κατάσταση στο αμερικανικό Κογκρέσο! Οι διαλέξεις του ήταν προκλητικές, καθώς υποστήριζε τις πλέον αντιδραστικές θέσεις.

Μετά από 40 έτη φασισμού στην Πορτογαλία, όταν πήραν οι αριστεροί ανώτεροι υπάλληλοι στρατού την εξουσία στη λαϊκή επανάσταση του 1974, ο Σολζενίτσιν ήταν υπέρμαχος της αμερικανικής στρατιωτικής επέμβασης στην Πορτογαλία που, σύμφωνα με αυτόν, θα προσχωρούσε στο σύμφωνο της Βαρσοβίας εάν οι ΗΠΑ δεν επενέβαιναν!
Τα λόγια του έχουν ως εξής:

«Είναι τραγικό για μας τους άλλους Ρώσους, με την πείρα που έχουμε τώρα, να βλέπουμε αυτά που συμβαίνουν στην Πορτογαλία. Ανησυχούμε. […] Κι όμως τι βλέπουμε; Ένα είδος κακότεχνης αντιγραφής, αυτό βλέπουμε. Όσα έγιναν τότε στη Ρωσία αντιγράφονται στην Πορτογαλία με πολύ λίγες διαφορές. Για μας όλα μοιάζουν με επανάληψη. […] Παρ’ όλα αυτά ο δυτικός τύπος μιλάει όσο πιο σοβαρά μπορεί για τις πρώτες ελεύθερες εκλογές. Οι πανουργίες και οι ανομίες τους είναι ολοφάνερο ότι ποικίλλουν ανάλογα με τις περιστάσεις. Αλλ’ όμως σ’ όλα αυτά αναγνωρίζουμε τον κομμουνιστικό χαρακτήρα, το κομμουνιστικό καλούπι. […] Η Πορτογαλία σήμερα στην πραγματικότητα έχει εγκαταλείψει το ΝΑΤΟ. Φοβάμαι ότι θα βγει αληθινή η πιο κάτω προφητεία μου, εάν προβλέψω ότι τα γεγονότα απ’ αυτή τη στιγμή και πέρα δεν θα είναι αντιστρεπτά. Η Πορτογαλία πρέπει να θεωρείται μελλοντικό μέλος του συμφώνου της Βαρσοβίας. Αυτό είναι κάτι αναπόφευκτο. Δεν μπορούμε να κοιτάμε αδιάφορα αυτή την τραγική και ταυτόχρονα ειρηνική επανάληψη των κομμουνιστικών μεθόδων. Σε δυο άκρες της Ευρώπης και με χρονική διαφορά εξήντα ετών καταπνίγεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο και μέσα σε χρονικό διάστημα μερικών μηνών η δημοκρατία που μόλις γεννιόταν»…

Φυσικά η κινδυνολογία του Σολζενίτσιν για τον εκδημοκρατισμό της Πορτογαλίας μόνο ως παραλήρημα μπορεί να χαρακτηριστεί και ουδεμία σχέση δεν είχε με την εξέλιξη των πραγμάτων. Πράγμα που αναγκάσει τον έλληνα εκδότη του βιβλίο να προσθέσει τη σημείωση «Ο λόγος αυτός εκφωνήθηκε πριν τα γεγονότα λάβουν την τροπή που παρουσιάζουν σήμερα»!

Στις ομιλίες που προαναφέρθηκαν παραπάνω ο Σολζενίτσιν ήταν επίσης εξόχως αποκαλυπτικός όσον αφορά τις απόψεις του για μια σειρά ζητήματα που αναλύονται παρακάτω (στην Ελλάδα κυκλοφόρησαν με τον τίτλο «Ανατολή και δύση», εκδόσεις Ι. Σιδέρης).

Ο Σολζενίτσιν και ο… Βλασόφ

Ως γνωστόν ο στρατηγός Βλασόφ κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου πρόδωσε τη Σοβιετική Ένωση και συνεργάστηκε με τους Γερμανούς όταν αιχμαλωτίστηκε απ’ αυτούς. Ο Σολζενίτσιν πασχίζει να εξηγήσει και να δικαιολογήσει την προδοσία του πρώην διοικητή της 2ης Στρατιάς. Γράφει:

«Η 2η Στρατιά κρούσης βρίσκεται σε βάθος 75 χιλιομέτρων μέσα στις γραμμές του γερμανικού στρατού. Και εκείνη τη στιγμή είναι που οι τυχοδιώκτες του Γενικού Επιτελείου βρέθηκαν να μη διαθέτουν καθόλου αποθέματα σε άντρες και εφόδια. Ο στρατός έμεινε χωρίς ανεφοδιασμό και, παρ’ όλα αυτά δε δόθηκε στον Βλασόφ η έγκριση να υποχωρήσει. […] Ασφαλώς, υπήρξε προδοσία απέναντι στην πατρίδα! Ασφαλώς, υπήρξε εγωιστική και δόλια εγκατάλειψη. Όμως από την πλευρά του Στάλιν»!

Για την προδοσία του Βλασόφ ευθύνεται ο Στάλιν που τον ώθησε σε αυτήν. Δεν πρόκειται για καινοτομία. Το επιχείρημα αυτό είναι το ίδιο που επιστρατεύεται σε όλες τις χώρες από όσους ιστορικούς θέλουν να δικαιολογήσουν και να δικαιώσουν ιστορικά τη συνεργασία με τον κατακτητή. Σύμφωνα με αυτή την εκδοχή στην Ελλάδα τα τάγματα ασφαλείας «ωθήθηκαν» στη συνεργασία με τον κατακτητή λόγω των διωγμών που υπέστησαν απ’ το ΕΑΜ…

Πόλεμος στο Βιετνάμ

Τα χρόνια που ακολούθησαν την ήττα των ΗΠΑ στο Βιετνάμ ο Σολζενίτσιν δε δίστασε να ευθυγραμμιστεί με τις πιο ακραίες αντιδραστικές φωνές, κατηγορώντας τις ΗΠΑ για την αποχώρησή τους και το τέλος του πολέμου!

«Παρακολουθώντας από μακριά αυτή τη φοβερή τραγωδία του Βιετνάμ, σας λέω ότι μισό εκατομμύριο άνθρωποι θα εξολοθρευτούν, ενώ άλλα 4-5 εκατομμύρια (σε αναλογία με την κλίμακα του Βιετνάμ) θα βρεθούν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης και θα ανοικοδομήσουν το Βιετνάμ».

(Οι αναφορές σε υποτιθέμενα εκατομμύρια θύματα δεν είναι τυχαίες. Ακριβώς ίδιες αναφορές χρησιμοποιήθηκαν από κυβερνητικούς κύκλους για να αιτιολογηθεί και να νομιμοποιηθεί στα μάτια της κοινής γνώμης των ΗΠΑ η αποστολή στρατευμάτων στο Βιετνάμ. Περισσότερα γι’ αυτό το θέμα μπορεί να αναζητήσει ο αναγνώστης στο αποκαλυπτικό βιβλίο των Νόαμ Τσόμσκι – Έντουαρντ Χέρμαν «Αντεπαναστατική βία: Λουτρά αίματος στα γεγονότα και στην προπαγάνδα», εκδόσεις Ηριδανός).

«…Έτσι κοίταζαν το μέλλον πριν από δυο χρόνια όταν μια παράλογη, ακατανόητη, χωρίς εγγύηση ανακωχή σκαρώθηκε στο Βιετνάμ. Ήταν και αυτή κοντόφθαλμη θεώρηση. Υπήρχε τόση βιασύνη να υπογραφεί η ανακωχή αυτή, που ξέχασαν να απελευθερώσουν ακόμα και τους δικούς σας αμερικανούς από την αιχμαλωσία.»

Ο Σολζενίτσιν και οι ΗΠΑ

Ο απεριόριστος θαυμασμός του Σολζενίτσιν για τις ΗΠΑ, «ηγέτιδα του δημοκρατικού κόσμου» δεν κρύβεται. Είναι η πιο επιθετική εποχή του αμερικάνικου ιμπεριαλισμού που στήνει πολέμους και χούντες σε κάθε γωνιά του κόσμου. Η χούντα στην Ελλάδα μόλις είχε πέσει… Μετά απ’ αυτό πώς να μην κατηγορεί… όχι τις ΗΠΑ αλλά όσους τις κατηγορούν!

«Στη Δύση τώρα όλοι στρέφονται ενάντια στης Ηνωμένες Πολιτείες και τις κατηγορούν. Συχνά ακούμε στη Δύση να λένε: «Εσύ φταις Αμερική». Και σ’ αυτό πρέπει αποφασιστικά να υπερασπιστώ τις ΗΠΑ από τις κατηγορίες αυτές».

Μια άλλη κατηγορία που εξαπολύει είναι επειδή η Δύση συνεργάστηκε με τη Σοβιετική Ένωση ενάντια στο ναζισμό! Μια επίθεση πρώτα στη Γερμανία και μετά στην ΕΣΣΔ θα ήταν καλύτερη λύση... Δε σταματάει να προπαγανδίζει την αμερικάνικη επιθετικότητα ενάντια στις σοσιαλιστικές χώρες και γενικότερα να υπερασπίζεται τις πιο επιθετικές ενέργειες των ΗΠΑ:

«Με την πρώτη απειλή του Χιτλερισμού δώσατε το χέρι σας στον Στάλιν! Το λέτε αυτό προάσπιση της δημοκρατίας; Όχι, βέβαια!» «Ο δημοκρατικός κόσμος θα μπορούσε να έχει νικήσει το ένα ολοκληρωτικό καθεστώς μετά το άλλο, το Γερμανικό πρώτα και μετά το Σοβιετικό.» «Εσείς το 1948 σώσατε το Βερολίνο μόνο με την αποφασιστική σας θέληση και δεν έγινε καμιά παγκόσμια σύγκρουση. Στην Κορέα το 1950 αντισταθήκατε ενάντια στους κομμουνιστές και μόνο χάρη στην αποφασιστικότητά σας και παγκόσμια σύγκρουση δεν έγινε. Το 1962 απαιτήσατε να αποσυρθούν οι πύραυλοι από την Κούβα».

Ο Σολζενίτσιν ήταν επίσης υπέρ της αύξησης της αμερικανικής στρατιωτικής ικανότητας έναντι της Σοβιετικής Ένωσης, η οποία ήταν ισχυρότερη "στα τανκς και τα αεροπλάνα, από πέντε έως επτά φορές" καθώς επίσης και στα ατομικά όπλα που ισχυρίστηκε ότι ήταν "τουλάχιστον δύο, τρεις ή ακόμα και πέντε φορές" ισχυρότερη.

Ο τρίτος κόσμος

Την ίδια στιγμή που όπως προαναφέρθηκε οι ΗΠΑ στήριζαν τα πιο αντιδραστικά καθεστώτα σε ολόκληρο τον κόσμο ο Σολζενίτσιν έρχεται να κατηγορήσει τις χώρες του τρίτου κόσμου, οι οποίες αντί να πουν ευχαριστώ στις ΗΠΑ για τις… χούντες που του προσφέρει αντιδρούν και από πάνω!

«Οι ΗΠΑ δείχτηκαν από καιρό ότι είναι η πιο γενναιόδωρη χώρα του κόσμου. Όπου γίνονται πλημμύρες, σεισμοί, πυρκαγιές, θεομηνίες, επιδημίες, ποιος τρέχει πρώτος σε βοήθεια; Οι ΗΠΑ. Ποιος δίνει τη μεγαλύτερη βοήθεια με αφιλοκέρδια; Οι ΗΠΑ. Και τι ακούν γι’ ανταπόδοση; Επικρίσεις – κατάρες, «Γιάνκηδες πηγαίνετε σπίτια σας». Αμερικανικά πολιτιστικά κέντρα καίγονται και οι αντιπρόσωποι του τρίτου κόσμου σκαρφαλώνουν στα τραπέζια για να ψηφίσουν ενάντια στις ΗΠΑ».

Αντι-σημιτισμός

Τέλος είναι αρκετά γνωστές οι αντισημιτικές θέσεις που έχει εκφράσει. Σε ένα δίτομο έργο για την ιστορία των ρωσο-εβραϊκών σχέσεων (Two Hundred Years Together 2001, 2002) κατηγορεί με έμφαση τους Εβραίους για τις δύο ρώσικες επαναστάσεις του 1905 και του 1917. Επισημαίνει την «κυριαρχία των εβραίων» στην μπολσεβίκικη ηγεσία παρουσιάζοντάς τους σαν αναξιόπιστους και δολοπλόκους. Επίσης κατηγορεί τους εβραίους για δειλία στον πόλεμο και παράβαση των καθηκόντων τους.

Και ένας... συμβολισμός

«Είδα έναν άντρα πεζό, ντυμένο μ’ ένα γερμανικό παντελόνι, γυμνό από τη μέση και πάνω, όλο αίματα στο πρόσωπο, στο στήθος, στους ώμους και στην πλάτη. Μιλώντας με άψογη ρωσική προφορά, μου φώναξε να τον βοηθήσω. Ένας λοχίας τον ανάγκασε να προχωράει μαστιγώνοντάς τον. Ε, λοιπόν, φοβήθηκα να τον υπερασπίσω αυτόν τον βλασοφικό απέναντι στο λοχία των Ειδικών Δυνάμεων. […] Η εικόνα αυτή έμεινε για πάντα χαραγμένη στο μυαλό μου. Γιατί είναι σχεδόν το σύμβολο του Αρχιπελάγους Γκούλαγκ, θα μπορούσε να κοσμήσει το εξώφυλλο αυτού του βιβλίου».

Το σύμβολο των «εκατομμυρίων θυμάτων του κομμουνισμού» είναι ένας συνεργάτης των ναζί…


Οι θέσεις του αυτές δεν ταίριαζαν με το ψεύτικο προφίλ που καλλιεργούσαν εντέχνως μέχρι τότε οι ΗΠΑ, με αποτέλεσμα αφού τον χρησιμοποίησαν να τον πετάξουν σα στυμμένη λεμονόκουπα και να περάσει σε κάποια σχετική αφάνεια για μεγάλο διάστημα... (Σήμερα τα βιβλία του στην Ελλάδα κυκλοφορούν μόνο σε κάτι φτηνές εκδόσεις βιβλίων τσέπης. Περίεργο πράμα για έναν μεγάλο νομπελίστα συγγραφέα που γνώρισε τόσες δόξες).

Ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν σε όλη τη δημόσια πορεία του υπήρξε ένα προπαγανδιστικό όχημα της δύσης απέναντι στο σοσιαλισμό, στους κομμουνιστές και στην μαρξιστική ιδεολογία. Όλες οι δημόσιες τοποθετήσεις του βρίθουν από λάσπη, τερατώδεις ανακρίβειες, υποστήριξη των πιο αντιδραστικών θέσεων κάθε φορά.

Ο Αλεξάντρ Σολζενίτσιν όσους τίτλους μαχητή της ελευθερίας και της δημοκρατίας κι αν του αποδώσουν δεν ανήκει στους λαούς που αγωνίζονται για τη λευτεριά τους, ανήκει στο στρατόπεδο της βαρβαρότητας, στο στρατόπεδο του συστήματος της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης και του ιμπεριαλισμού. Να τον χαίρονται.

Ο δικός μας Τσε Γκεβάρα

Μια παράξενη ιστορία τριάντα (σαράντα πλέον) χρόνων

Τριάντα χρόνια μετά! Με τρία δολάρια περίπου, μια νύχτα στο Βαλεγκράντε. Διαδρομή. Αεροδρόμιο Λα Παζ, Σάντα Κρουζ και από εκεί με το τοπικό λεωφορείο ως την παλιά πόλη των Ισπανών κονκισταδόρων. Και μετά, ριψοκίνδυνο ταξίδι μέσα από τα βολιβιανά αλτιπλάνα, κατά μήκος του Ρίο Γκράντε και των παραποτάμων του ως την Λα Χιγκέρα. Οι χάρτες που τύπωσε και προσφέρει δωρεάν η κυβέρνηση της Βολιβίας (!) θα σας βοηθήσουν να βρείτε σχετικά εύκολα τα σημεία της τελευταίας διαδρομής... προς το θάνατο ενός Αργεντίνου γιατρού και ήρωα της Κουβανέζικης Επανάστασης που τον λέγαν Ερνέστο Τσε Γκεβάρα και της αντάρτικης ομάδας του.

Αν είστε τυχεροί, μπορεί να παρακολουθήσετε και κάποιο από το φεστιβάλ που οργανώνουν οι τοπικές τουριστικές αρχές για την επέτειο. Ατομικός εξοπλισμός απαραίτητος. Ξέρετε τώρα! Κανένας μαύρος μπερές, πολλά μπλουζάκια με τη γνωστή φωτογραφία, δυο τρεις βιογραφίες και -προπάντων- μην ξεχάσετε να αλλάξετε τους δείκτες των ρολογιών σας με την τοπική ώρα! ΚΑι αν, μάλιστα, είανι (το ρολόι) από τη γνωστή συλλογή "Τσε" της Swatch, ε, τότε πετύχατε την απόλυτη ταύτιση!

Συνάντηση, όμως, με τον Τσε δεν προβλέπεται! Αν πάτε γι' αυτό, μάταιος κόπος. Τον Ερνέστο Γκεβάρα δε θα τον συναντήσετε, ούτε κάποιον από τους τελευταίους συντρόφους του που τον συνόδευσαν στον ομαδικό τάφο του Βαλεγκράντε. Κάποιοι φαντασιόπληκτοι επιμένουν ότι τους είδαν να πετούν πέτρες με σφεντόνες στην Αντολική Ιερουσαλήμ, δίπλα σε Παλαιστίνιους πιτσιρικάδες ενάντια σε Ισραηλινούς στρατιώτες. Μερικοί παίρνουν όρκο ότι ήταν με τα Καλάσνικοφ στα χέρια λίγο καιρό πριν στον Αλβανικό Νότο. Άλλοι πάλι, κατά καιρούς, ισχυρίστηκαν ότι τους συνάντησαν στα αντάρτικα λημέρια των Μεξικανών Ζαπατίστας, σε διαδηλώσεις στο Μπέλφαστ ή στο Βεροίνο, στα βουνά του Κουρδιστάν και στις παραγκουπόλεις του Ρίο και του Σάο Πάολο να οργανώνουν αντάρτικα και συγκρούσεις με τα καθεστώτα της βαρβαρότητας.

Και το πιο εκπληκτικό! Αυτοί που ήταν δίπλα τους (νέοι, στην πλειοψηφία τους, αγωνιστές) λίγα πράγματα ξέρανε για έναν Αργεντίνο γιατρό, ήρωα της Κουβανέζικης Επανάστασης που κάποιοι λένε ότι δολοφονήθηκε ύστερα από βασανιστήρια στο βολιβιανό χωριό Λα Χιγκέρα και θάφτηκε σε ομαδικό τάφο στο Βαλεγκράντε από πράκτορες της CIA και στρατιώτες της βολιβιανής χούντας, στην προσπάθειά του να οργανώσει ένα νέο αντάρτικο στη Λατινική Αμερική...

περιοδικό "Έναυσμα", 1997

Ο Λένιν για το εθνικοαπελευθερωτικό κίνημα

Κάποτε κατηγορούσαν τους κομμουνιστές ως εχθρούς του έθνους. Σήμερα φαίνεται να είναι στη μόδα το αντίθετο, τους κατηγορούν ως εθνικιστές. Γιατί; Επειδή καταγγέλουν τον ιμπεριαλισμό και τις επεμβάσεις του, επειδή πολεμούν την εξάρτηση και παλεύουν για εθνική ανεξαρτησία, επειδή στηρίζουν τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα.

Σε μεγάλος μέρος της αριστεράς υπάρχει σύγχυση επί του θέματος και υιοθετούνται αυτούσιες αυτές οι κατηγορίες, μερικές φορές μάλιστα με επίκληση του Λένιν. Στην πραγματικότητα ο Λένιν και οι μπολσεβίκοι διέκριναν τους πολέμους σε δίκαιους και άδικους και πολεμούσαν τη γραμμή υπεράσπισης της πατρίδας μόνο στην πρώτη περίπτωση, όπως στην περίπτωση ενδοϊμπεριαλιστικού πολέμου. (Ντεφετισμός = επαναστατική ηττοπάθεια, η τακτική του να στρέφεσαι σε περίπτωση πολέμου ενάντια στην κυβέρνηση της δικής σου χώρας με στόχο την επαναστατική ανατροπή της. Την τακτική αυτή ακολούθησαν με επιτυχία οι μπολσεβίκοι κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο και την Οκτωβριανή Επανάσταση).

Αντίθετα στην περίπτωση καταπιεσμένων εθνών, αποικιών, εξαρτημένων από τον ιμπεριαλισμό ο Λένιν πίστευε ότι ο πόλεμος υπεράσπισης της πατρίδας είναι δίκαιος και οι κομμουνιστές πρέπει να τον υποστηρίζουν χωρίς όρους.

Ακολουθεί μια συλλογή με αποσπάσματα απο γραπτά του γύρω απ' το θέμα.


«Στο "Κομμουνιστικό Μανιφέστο" λέγεται ότι οι εργάτες δεν έχουν πατρίδα.
Όμως, εκεί δεν λέγεται μόνο αυτό. Εκεί λέγεται ακόμη ότι με τη διαμόρφωση των εθνικών κρατών, ο ρόλος του προλεταριάτου γίνεται κάπως ιδιόμορφος. Αν πάρουμε την πρώτη θέση (οι εργάτες δεν έχουν πατρίδα) και ξεχάσουμε τη σ ύ ν δ ε σ ή της με το δεύτερο (οι εργάτες διαμορφώνονται ως τάξη εθνικά, όχι όμως με την ίδια έννοια που διαμορφώνεται η αστική τάξη), θα κάνουμε πολύ μεγάλο λάθος.
Πού βρίσκεται η σύνδεση αυτή; Κατά τη γνώμη μου, ακριβώς στο γεγονός ότι, όταν έχουμε δημοκρατικό κίνημα (σε μια τέτοια στιγμή, σε μια τέτοια συγκεκριμένη κατάσταση), το προλεταριάτο δεν μπορεί να μην το υποστηρίξει (συνεπώς δεν μπορεί να μην υπερασπίσει και την πατρίδα σε ένα εθνικό πόλεμο)».
Λένιν: «Γράμμα προς την Ι. Φ. Αρμάντ»
Άπαντα, τομ. 49, σελ. 329

«Όσο η αστική τάξη του καταπιεζόμενου έθνους παλεύει ενάντια στο έθνος που καταπιέζει, τόσο είμαστε πάντα και σε κάθε περίπτωση και πιο αποφασιστικά απ' όλους υπέρ, γιατί είμαστε οι πιο τολμηροί και συνεπείς εχθροί της καταπίεσης. Εφ' όσον η αστική τάξη του καταπιεζόμενου έθνους είναι υπέρ του δικού της αστικού εθνικισμού, εμείς είμαστε κατά. Πάλη ενάντια στα προνόμια και τη βία του έθνους που καταπιέζει και καμιά ανοχή της επιδίωξης προνομίων από μέρους του καταπιεζόμενου έθνους.
...
Σε κάθε αστικό εθνικισμό καταπιεζόμενου έθνους υπάρχει πανδημοκρατικό περιεχόμενο ενάντια στην καταπίεση κι αυτό ακριβώς το περιεχόμενο το υποστηρίζουμε χωρίς όρους, ξεχωρίζοντας αυστηρά την τάση προς την εθνική του αποκλειστικότητα, καταπολεμώντας την τάση του Πολωνού αστού να καταπιέζει τον εβραίο κ.λπ. κ.λπ».
Λένιν: «Για το Δικαίωμα Αυτοδιάθεσης των Εθνών» σελ. 61

«Ο Μαρξ και ο Ένγκελς είπαν στο "Κομμουνιστικό Μανιφέστο" ότι οι εργάτες δεν έχουν πατρίδα. Ο ίδιος, όμως, ο Μαρξ, επανειλημμένα καλούσε να πάρουν μέρος σε εθνικό πόλεμο: ο Μαρξ το 1849, ο Ένγκελς το 1859 (το τέλος της μπροσούρας του "Πάδος και Ρήνος", όπου διεγείρεται ανοιχτά το εθνικό αίσθημα των Γερμανών, τους καλούν ανοιχτά σε εθνικό πόλεμο). Το 1891 ο Ένγκελς, λόγω της απειλής και του επερχόμενου τότε πολέμου της Γαλλίας (Μπουλανζέ) και του Αλέξανδρου του Γ' ενάντια στη Γερμανία, αναγνώριζε ανοιχτά την "υπεράσπιση της πατρίδας".
Μήπως ο Μαρξ και ο Ένγκελς τα μπέρδευαν και έλεγαν άλλα σήμερα και άλλα αύριο; Όχι. Κατά τη γνώμη μου, η αναγνώριση της "υπεράσπισης της πατρίδας" στον εθνικό πόλεμο ανταποκρίνεται απόλυτα στο μαρξισμό. Το 1891 οι Γερμανοί σοσιαλδημοκράτες πραγματικά θα έπρεπε να υπερασπίσουν τη χώρα τους στον πόλεμο ενάντια στον Μπουλανζέ και τον Αλέξανδρο τον Γ'. Αυτό θα ήταν μια ιδιόμορφη παραλλαγή εθνικού πολέμου».
Λένιν: «Γράμμα στην Ι. Φ. Αρμάντ», 30 του Νοέμβρη του 1916
Άπαντα, τομ. 49ος, σελ. 328-330

«Κοντολογίς: ο πόλεμος ανάμεσα σε ιμπεριαλιστικές μεγάλες δυνάμεις (δηλαδή σε δυνάμεις που καταπιέζουν μια ολόκληρη σειρά ξένους λαούς, που τους τυλίγουν με τα δίχτυα της εξάρτησης από το χρηματιστικό κεφάλαιο κ.τ.λ.) ή σε συμμαχία μ' αυτές, είναι ιμπεριαλιστικός πόλεμος.
Τέτοιος είναι ο πόλεμος του 1914-1916. Η "υπεράσπιση της πατρίδας" σ' αυτό τον πόλεμο είναι απάτη, είναι δικαίωσή του. Ο πόλεμος από μέρους των καταπιεζόμενων (λ.χ. των αποικιακών λαών) ενάντια στις ιμπεριαλιστικές, δηλαδή στις καταπιεστικές δυνάμεις, είναι πραγματικά εθνικός πόλεμος. Αυτός είναι δυνατός και τώρα. Η "υπεράσπιση της πατρίδας" από μέρους της εθνικά καταπιεζόμενης χώρας ενάντια στην καταπιέζουσα δεν είναι απάτη και οι σοσιαλιστές δεν είναι διόλου ενάντια στην "υπεράσπιση της πατρίδας" σ' ένα τέτοιο πόλεμο.
Η αυτοδιάθεση των εθνών είναι το ίδιο με τον αγώνα για πλήρη εθνική απελευθέρωση, για πλήρη ανεξαρτησία, ενάντια στην προσάρτηση και οι σοσιαλιστές δεν μπορούν να παραιτηθούν από ένα τέτοιο αγώνα -όποια μορφή κι αν πάρει μέχρι την εξέγερση ή τον πόλεμο- χωρίς να πάψουν να είναι σοσιαλιστές».
Λένιν: «Σχετικά με τη Γελοιογραφία του Μαρξισμού και τον "Ιμπεριαλιστικό Οικονομισμό"»
Γράφτηκε Αύγουστο-Οκτώβρη του 1916
Εκδόσεις ΠΡΟΓΚΡΕΣ, σελ. 11-12

«... η αστική τάξη των καταπιεζόμενων εθνών μόνο φλυαρεί για εθνική εξέγερση, ενώ στην πράξη έρχεται σε αντιδραστικές συναλλαγές με την αστική τάξη του καταπιεστικού έθνους, πίσω από την πλάτη και ενάντια στο λαό της, στις περιπτώσεις αυτές η κριτική των επαναστατών μαρξιστών πρέπει να στρέφεται όχι ενάντια στο εθνικό κίνημα, αλλά ενάντια στον εκφυλισμό, στον εκχυδαϊσμό, στη μετατροπή του σε μικροκαβγά».
Λένιν: «Σχετικά με τη Γελοιογραφία του Μαρξισμού και τον "Ιμπεριαλιστικό Οικονομισμό"»
Γράφτηκε Αύγουστο-Οκτώβρη του 1916
Εκδόσεις ΠΡΟΓΚΡΕΣ, σελ. 41

«Από μαρξιστική άποψη, όμως, τέτοιοι γενικοί και αφηρημένοι ορισμοί, όπως ο "μη πατριωτισμός", δεν έχουν καμιά απολύτως αξία. Η πατρίδα, το έθνος, είναι ιστορικές κατηγορίες. Αν σε καιρό πολέμου πρόκειται για την υπεράσπιση της δημοκρατίας ή για αγώνα ενάντια στο ζυγό που καταπιέζει ένα έθνος, εγώ δεν είμαι καθόλου ενάντια σ' ένα τέτοιο πόλεμο και δεν φοβάμαι τις λέξεις "υπεράσπιση της πατρίδας" όταν αναφέρονται σ' ένα τέτοιου είδους πόλεμο ή εξέγερση. Οι σοσιαλιστές τάσσονται πάντοτε με το μέρος των καταπιεζόμενων και συνεπώς δεν μπορούν να είναι αντίπαλοι των πολέμων που έχουν σκοπό τη δημοκρατική ή σοσιαλιστική πάλη ενάντια στην καταπίεση».
Λένιν : «Γράμμα προς τον Μπορίς Σουβάριν»
Γράφτηκε το Δεκέμβρη του 1916
Άπαντα, τομ. 30, σελ. 262

«Είναι ολοφάνερο πως σ’ αυτό το ζήτημα (όπως και στην αντίληψη για τον "πατριωτισμό"), δεν είναι ο αμυντικός ούτε ο επιθετικός χαρακτήρας του πολέμου, μα τα συμφέροντα της ταξικής πάλης του προλεταριάτου ή μάλλον τα συμφέροντα του διεθνούς κινήματος του προλεταριάτου, που αποτελούν τη μοναδική δυνατή σκοπιά από την οποία μπορεί να εξεταστεί και να λυθεί το ζήτημα της στάσης των σοσιαλδημοκρατών απέναντι στο ένα ή το άλλο φαινόμενο στις διεθνείς σχέσεις»
Λένιν : «Ο Πολεμοχαρής Μιλιταρισμός και η Αντιμιλιταριστική Τακτική της Σοσιαλδημοκρατίας»
Δημοσιεύτηκε τον Ιούλη του 1908
Άπαντα, τομ. 17, σελ. 198

Πατρίς Λουμούμπα, σαν σήμερα...

Ο εθνικός ήρωας του Κονγκό

Πατρίς Λουμούμπα 1925-1961

Ο κονγκολέζος πολιτικός Πατρίς Λουμούμπα γεννήθηκε στο χωριό Οναλούα της επαρχίας ΚασάΪ του τότε Βελγικού Κονγκό. Φοίτησε σε ιεραποστολικά σχολεία και εργάστηκε ως ταχυδρομικός υπάλληλος στην πρωτεύουσα Λεοπολντβίλ (τη σημερινή Κινσάσα) και στη Στάνλεϊβιλ (το σημερινό Κισάνγκανι).

Παράλληλα ο Λουμούμπα δημοσίευε άρθρα και ποιήματα σε κονγκολέζικα έντυπα. Διάβαζε επίσης ευρωπαίους συγγραφείς, από τους Διαφωτιστές του 18ου αιώνα, τον Βολταίρο και τον Ρουσό, ως τον Μολιέρο, τον Ουγκό, τον Μαρξ και τον Σαρτρ.

Από νωρίς ο Λουμούμπα έδειξε ζωηρό ενδιαφέρον για την πολιτική, η οποία, την εποχή εκείνη στο Κονγκό, επικεντρωνόταν γύρω στο αίτημα για εθνική ανεξαρτησία. Με την κατάρρευση του παγκόσμιου αποικιοκρατικού συστήματος, η οποία ακολούθησε το τέλος του B´ Παγκοσμίου Πολέμου, αναπτύχθηκε και στο Κονγκό εθνικιστικό κίνημα, του οποίου ο Λουμούμπα δεν άργησε να γίνει ένας από τους κυριότερους και συνεπέστερους εκπροσώπους.

Το Κονγκό τελούσε υπό βελγική κυριαρχία από το 1885, όταν η Διάσκεψη του Βερολίνου θέλησε να βάλει τάξη στον άγριο ανταγωνισμό των ευρωπαϊκών δυνάμεων για την εκμετάλλευση του πλούτου της Αφρικής. H Διάσκεψη «δώρησε», με τη μορφή προσωπικής του ιδιοκτησίας, στον βασιλιά Λεοπόλδο B' του Βελγίου το Ελεύθερο Κράτος του Κονγκό, όπως ονόμασαν την περιοχή δηλαδή νοτίως του ποταμού Κονγκό, η οποία είχε ογδόντα φορές την έκταση της χώρας του.

Βασανιστήρια και ακρωτηριασμοί

Ο Λεοπόλδος επειγόταν να αποκομίσει κέρδη και αυτή του η σπουδή δημιουργούσε ανάγκη για άφθονα εργατικά χέρια. Τα μέσα που μετέρχονταν οι πράκτορές του για να στρατολογούν τους ντόπιους πληθυσμούς για καταναγκαστική εργασία ήταν απάνθρωπα και συχνά σε αυτά περιλαμβάνονταν βασανιστήρια και ακρωτηριασμοί.

H κατάσταση αυτή, συνδυασμένη με το κίνητρο της εμπορικής αντιζηλίας, προκάλεσε τη δυσφορία των άλλων αποικιοκρατικών δυνάμεων, οι διαμαρτυρίες των οποίων οδήγησαν στη μεταβολή του καθεστώτος του Κονγκό και στη μετατροπή του το 1908 σε βελγική αποικία. H μεταβολή δεν σήμανε ιδιαίτερη βελτίωση του τρόπου διαβίωσης των γηγενών, οι εξεγέρσεις των οποίων ήταν συχνές αλλά καταπνίγονταν πάντοτε με τον σκληρότερο τρόπο.

Παρ' όλα αυτά ακόμη και στα τέλη της δεκαετίας του 1950, όταν το παγκόσμιο αποικιοκρατικό σύστημα κλονιζόταν παντού, η βελγική κυβέρνηση δεν έδειχνε καμία διάθεση να εξετάσει το ενδεχόμενο της ανεξαρτησίας του Κονγκό, διατεινόμενη ότι όλα πήγαιναν θαυμάσια στην αποικία της. Οι Αφρικανοί ωστόσο είχαν διαφορετική γνώμη και το εθνικιστικό κίνημά τους φούντωνε ολοένα.

Το 1958 ο Λουμούμπα έχοντας βγει από τη φυλακή, όπου είχε μείνει έναν χρόνο με την κατηγορία ότι είχε καταχραστεί χρήματα όταν εργαζόταν στην ταχυδρομική υπηρεσία, ίδρυσε το Εθνικό Κονγκολέζικο Μέτωπο, το πρώτο κόμμα που αγκάλιαζε όλη την αποικία, απαλλαγμένο από τους τοπικιστικούς περιορισμούς άλλων ομάδων που εξέφραζαν τις επί μέρους φυλές που αποτελούσαν τον πληθυσμό του Κονγκό.

Δύο μήνες αργότερα ως πρόεδρος του EKM ο Λουμούμπα πήρε μέρος στην πρώτη Διάσκεψη των Λαών της Αφρικής στην Ακρα της Γκάνας. Εκεί ήλθε σε επαφή με εθνικιστές ηγέτες από όλη την Αφρική, όπως ο Κβάμε Νκρούμα της Γκάνας και ο Γκαμάλ Αμπντέλ Νάσερ της Αιγύπτου, και οι εθνικιστικές αντιλήψεις του προσέλαβαν τον τελικό μαχητικό χαρακτήρα τους. Ο Λουμούμπα αναδείχθηκε ηγέτης του τμήματος εκείνου του αντιαποικιακού κινήματος που οραματιζόταν ένα ελεύθερο Κονγκό με ισχυρή κεντρική κυβέρνηση, ενώ μια άλλη παράταξή του με επικεφαλής τον Ζοζέφ Καζαβούμπου ήταν υπέρ της ομοσπονδιακής μορφής του μελλοντικού ελεύθερου κράτους.

H αιφνιδιαστική ανεξαρτησία

---

Ο Πατρίς Λουμούμπα συνομιλεί με τον τότε αρχηγό του επιτελείου Ζοζέφ Μομπούτου τον Ιούλιο του 1960. Δύο μήνες αργότερα ο Μομπούτου πήρε την εξουσία με πραξικόπημα

---

Υπό την πίεση του εθνικιστικού κινήματος η βελγική κυβέρνηση αναγκάστηκε τελικά να υιοθετήσει διαλλακτική στάση. Το 1959 πρότεινε σχέδιο βάσει του οποίου το Κονγκό θα αποκτούσε βαθμιαία την ανεξαρτησία του. Αντιλαμβανόμενοι την πρόθεση των Βέλγων να εξασφαλίσουν, κατά τη διαδικασία, τη δημιουργία κράτους που θα παρέμενε υποχείριό τους, οι εθνικιστές ηγέτες απέρριψαν το σχέδιο. Ξέσπασαν διαμαρτυρίες που οι βελγικές αρχές, κατά τη συνήθειά τους, τις έπνιξαν στο αίμα, με αποτέλεσμα 30 νεκρούς. Ο Λουμούμπα συνελήφθη και φυλακίστηκε ως υποκινητής των ταραχών.

Τον Δεκέμβριο του 1959 έγιναν τοπικές εκλογές. Το EKM πήρε τελικά μέρος σε αυτές και κατήγαγε περιφανή νίκη: στη Στάνλεϊβιλ απέσπασε το 90% των ψήφων. Απέναντι σε αυτή την εξέλιξη οι Βέλγοι συγκάλεσαν στις Βρυξέλλες διάσκεψη των εκπροσώπων όλων των τάσεων του εθνικιστικού κινήματος. Το EKM αρνήθηκε να συμμετάσχει όσο ο πρόεδρός του βρισκόταν στη φυλακή. Οι Βέλγοι αναγκάστηκαν να τον αποφυλακίσουν. Ο Λουμούμπα ταξίδεψε αεροπορικώς στις Βρυξέλλες και οι Βέλγοι ανακοίνωσαν αιφνιδίως την απόφασή τους να παραχωρήσουν στο Κονγκό την ανεξαρτησία του.

Στις 30 Ιουνίου 1960 ανακηρύχθηκε η ανεξάρτητη Δημοκρατία του Κονγκό. Στις εκλογές που είχαν διεξαχθεί τον Μάιο το EKM αναδείχθηκε πρώτο με μεγάλη διαφορά από τα υπόλοιπα κόμματα, τα οποία ήταν ουκ ολίγα. Παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν από διάφορες πλευρές για να εμποδιστεί η άνοδός του στην εξουσία, στις 23 Ιουνίου ο Λουμούμπα έγινε πρωθυπουργός και σχημάτισε κυβέρνηση. Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέλαβε ο Καζαβούμπου.

H νεαρή Δημοκρατία στο χάος

Ραγδαίες αρνητικές εξελίξεις δεν επέτρεψαν στη νεαρή Δημοκρατία να αναπτυχθεί ειρηνικά. Τον Ιούλιο μονάδες του κονγκολέζικου στρατού εξεγέρθηκαν κατά των βέλγων αξιωματικών τους. Οι βελγικές αρχές απομάκρυναν όλους τους Ευρωπαίους χάρη στους οποίους λειτουργούσε ως τότε η χώρα: τεχνικούς, επαγγελματίες, διοικητικούς υπαλλήλους. Ταυτόχρονα σχεδόν ο Μοΐζ Τσόμπε, αρχηγός κόμματος που επεδίωκε την ομοσπονδιοποίηση του Κονγκό, με τη βοήθεια των Βέλγων κήρυξε ανεξάρτητη την πλούσια σε μεταλλεύματα και κυρίως σε ουράνιο επαρχία της Κατάνγκας.

H νεαρή Δημοκρατία, με το ανεκπαίδευτο και άπειρο διοικητικό προσωπικό, με τον απείθαρχο στρατό, τις αντικρουόμενες φιλοδοξίες των ηγετών της και τις υπονομευτικές ενέργειες των ξένων, περιέπεσε σε κατάσταση χάους. Το Βέλγιο έστειλε στρατό στο Κονγκό με πρόσχημα την προστασία των εκεί υπηκόων του, στην πραγματικότητα όμως για να ενισχύσουν τον Τσόμπε και τον στρατό του που τον αποτελούσαν κυρίως λευκοί μισθοφόροι.

Μόνος ο Λουμούμπα, εμπνεόμενος πάντα από το όραμα της ειρήνης, της προόδου και της ενότητας του Κονγκό, προσπαθούσε να διορθώσει τα πράγματα. Υστερα από αίτημά του ο ΟΗΕ έστειλε στο Κονγκό ειρηνευτική δύναμη, η οποία όμως δεν πρόσφερε βοήθεια στο πρόβλημα της απόσχισης της Κατάνγκας. Τότε ο Λουμούμπα απευθύνθηκε για βοήθεια στη Σοβιετική Ενωση. Αν και ουδέποτε υπήρξε κομμουνιστής, με αυτή του την ενέργεια ο Λουμούμπα σφράγισε το πεπρωμένο του. Ηδη αντιπαθής στους δυτικούς λόγω της μαχητικής πατριωτικής στάσης του, άρχισε πλέον να θεωρείται και επικίνδυνος.

Σύλληψη και δολοφονία

Τον Σεπτέμβριο του 1960 ο Καζαβούμπου απέλυσε τον Λουμούμπα. Λίγες ημέρες αργότερα ο αρχηγός του επιτελείου συνταγματάρχης Ζοζέφ Μομπούτου ανέτρεψε με πραξικόπημα τον Καζαβούμπου, αλλά οι δύο δεν άργησαν να συμβιβαστούν.

Την 1η Δεκεμβρίου 1961 άνδρες του Μομπούτου συνέλαβαν τον Λουμούμπα και τον παρέδωσαν στο καθεστώς της Κατάνγκας. Εκεί ο Λουμούμπα υποβλήθηκε σε φρικτά βασανιστήρια και, παρά τις προσπάθειες που καταβλήθηκαν από διάφορες πλευρές για την απελευθέρωσή του, στις 17 Ιανουαρίου θανατώθηκε μαζί με δύο συντρόφους του.

Ο θάνατος του Λουμούμπα προκάλεσε συγκίνηση στη διεθνή κοινή γνώμη, μεγάλο μέρος της οποίας τον περιέβαλλε με συμπάθεια και θαυμασμό. Αργότερα οι ίδιοι οι εχθροί του τον ανακήρυξαν «εθνικό ήρωα».

Τον Φεβρουάριο του 2002 η βελγική κυβέρνηση παραδέχθηκε ότι φέρει «αναμφισβήτητα μέρος της ευθύνης για τα γεγονότα που οδήγησαν στον θάνατο του Λουμούμπα».

Τον Ιούλιο του 2002 έγγραφα που δημοσιοποίησε η κυβέρνηση των ΗΠΑ αποκάλυψαν ότι η CIA έπαιξε ρόλο στη δολοφονία του Λουμούμπα, βοηθώντας τους αντιπάλους του με χρήματα και πολιτική υποστήριξη, και στην περίπτωση του Μομπούτου με όπλα και στρατιωτική εκπαίδευση.

Αναδημοσίευση από την εφημερίδα "Το Βήμα"

Φόρος τιμής στον Ζορζ Χαμπάς

Ζορζ Χαμπάς 1925-2008: Η συνείδηση της παλαιστινιακής επανάστασης



Στις 26 Γενάρη πέθανε ο Ζορζ Χαμπάς μια από τις μεγαλύτερες μορφές της Παλαιστινιακής Αντίστασης. Ο Χαμπάς υπήρξε ο ιδρυτής και επί είκοσι τρία χρόνια γενικός γραμματέας του Λαϊκού Μετώπου για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. H ζωή του ταυτίστηκε σε τέτοιο σημείο με τον Παλαιστινιακό αγώνα για ελευθερία και δικαιοσύνη που πολλοί τον έβλεπαν ως τη συνείδηση της Παλαιστινιακής επανάστασης. Όπως έγραψε η Lamis Andoni στο Al Jazeera, ο Χαμπάς υπήρξε πάντοτε ο Αλ Χακίμ (γιατρός και ταυτόχρονα σοφός) που εξέφραζε το Παλαιστινιακό Όνειρο.

Τα πρώτα χρόνια

Ο Ζορζ Χαμπάς γεννήθηκε την 1 Αυγούστου 1925 στην πόλη Λύδδα (εβραϊκά Λοντ, αραβικά Αλ Λιντ) στην κεντρική Παλαιστίνη, σε μια μεσοαστική οικογένεια ελληνορθόδοξων Παλαιστινίων. Η Παλαιστινιακή επανάσταση (1936-1939) θα ασκήσει ιδιαίτερη επιρροή πάνω του. Το 1944 γράφεται στην Ιατρική σχολή του Αμερικάνικου Πανεπιστημίου της Βηρυτού. Ενώ είναι φοιτητής, ξεσπάει ο Αραβο-Ισραηλινός πόλεμος και επέρχεται για τους Παλαιστίνιους η Νάκμπα (Καταστροφή). Στις 11 Ιουλίου 1948 150 άνδρες του 89ου τάγματος κομάντος του Ισραηλινού στρατού κάτω από τη διοίκηση του νεαρού αξιωματικού Μοσέ Νταγιάν, επιτίθενται και καταλαμβάνουν αστραπιαία τη Λύδδα. Λόγω αυτού που αργότερα το Ισραήλ χαρακτήρισε «υπερβολική άσκηση βίας», τουλάχιστον 250 Παλαιστίνιοι σκοτώθηκαν εκ των οποίων ογδόντα άμαχοι που βρίσκονταν σε ένα τζαμί. Ο συνολικός αριθμός των νεκρών αμάχων είναι άγνωστος αλλά είναι ενδεικτικό αυτό που έγραψε ο ανταποκριτής της Chicago Sun Times: «Καθετί στο διάβα των στρατιωτών πέθανε». Την επόμενη μέρα, κατόπιν εντολής του Γιτζάκ Ράμπιν, δέκα χιλιάδες Παλαιστίνιοι (κάτοικοι της Λύδδας αλλά και πρόσφυγες από τη Γιάφα που είχαν βρει καταφύγιο στην πόλη) παίρνουν το δρόμο προς τα Ιορδανικά σύνορα ξεκινώντας αυτό που θα ονμομαστεί «πορεία θανάτου της Λύδδας». Την κοινή μοίρα θα ακολουθήσει και η οικογένεια του Χαμπάς. Αργότερα, με τον Ισραηλινό νόμο «περί απόντων» η περιουσία της οικογένειας Χαμπάς κατασχέθηκε και η επιστροφή της στη Λύδδα απαγορεύτηκε.




Κίνημα Αράβων Εθνικιστών

Το 1951 ο Χαμπάς παίρνει το πτυχίο του και μάλιστα πρώτος στο έτος του. Την ίδια εποχή μαζί με Παλαιστίνιους και Άραβες ακτιβιστές (ανάμεσα τους οι Ουαντί Χαντάτ, Χανί Αλ Χίντι και Αχμέντ Ελ Καντίμπ) ιδρύουν το Κίνημα Αράβων Εθνικιστών. Ιδεολογικά το Κίνημα Αράβων Εθνικιστών ασπάζεται τον παναραβικό νασερισμό. Η οργάνωση γρήγορα θα απλωθεί σε όλες τις Αραβικές χώρες και θα είναι η πρώτη που θα αναλάβει ένοπλη δράση ενάντια στο Ισραήλ και τα Αραβικά καθεστώτα. Παράλληλα, ο Χαμπάς αναπτύσσει έντονη κοινωνική δράση ασκώντας την Ιατρική στα προσφυγικά στρατόπεδα της Ιορδανίας και ιδρύοντας ένα σχολείο για τους Παλαιστίνιους πρόσφυγες. Το 1957 αποτυχημένο πραξικόπημα από Παλαιστίνιους στρατιωτικούς της Ιορδανικής Φρουράς, δίνει την αφορμή στο βασιλιά Χουσεϊν να κηρύξει στρατιωτικό νόμο. Ο Χαμπάς καταδικάζεται ερήμην σε κάθειρξη 33 ετών. Βρίσκει καταφύγιο στη Συρία, μέλος τότε της Ενωμένης Αραβικής Δημοκρατίας. Το 1963 η σύγκρουση μπααθικών και νασερικών στη Συρία τον αναγκάζει να καταφύγει στη Βηρυτό.

Το Λαϊκό Μέτωπο

Το 1966 το Κίνημα ιδρύει το Παλαιστινιακό κομάντο «Ήρωες της Επιστροφής». Τον Ιούνιο του 1967 ο πόλεμος των έξι ημερών λήγει με συντριπτική ήττα των Αράβων και του Νάσερ. Το κύμα απογοήτευσης από το νασερισμό αλλάζει τον πολιτικό χάρτη της Μέσης Ανατολής. Το Δεκέμβριο του ίδιου έτους οι Ήρωες της Επιστροφής ενοποιούνται με τη Νεολαία της Εκδίκησης και το Απελευθερωτικό Παλαιστινιακό Μέτωπο για να συγκροτήσουν το Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης. Η ίδρυση του Μετώπου σηματοδοτεί από τη μια μεριά την απομάκρυνση του Χαμπάς από το νασερισμό, και από την άλλη την αποδοχή της πρωτοκαθεδρίας του αγώνα για την απελευθέρωση της Παλαιστίνης έναντι του παναραβισμού (αν και η παναραβική οπτική θα παραμείνει πάντοτε ιδεολογική σταθερά του). Στο ιδρυτικό κείμενο του Λαϊκού Μετώπου που κυκλοφορεί στις 11 Δεκεμβρίου 1967 διαβάζουμε: «Η στρατιωτική ήττα που υπέστησαν οι Αραβικοί στρατοί λειτούργησε ως έναρξη μια νέας φάσης δουλειάς στην οποία οι επαναστατικές μάζες πρέπει να αναλάβουν τον υπεύθυνο ηγετικό ρόλο τους στη σύγκρουση με τις δυνάμεις και τα όπλα του ιμπεριαλισμού και του σιωνισμού…». Το 1969 στο κείμενο με τίτλο «Στρατηγική για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης» για πρώτη φορά δηλώνεται ότι: «…το Λαϊκό Μέτωπο υιοθετεί τη θεωρία του Μαρξισμού-Λενινισμου ως βασική στρατηγική γραμμή για την οικοδόμηση του επαναστατικού κόμματος..». Βασικές συντεταγμένες της πολιτικής του Λαϊκού Μετώπου υπήρξαν πάντοτε η επιμονή στην αντίσταση και ιδιαίτερα στην ένοπλη πάλη, ο στόχος της απελευθέρωσης ολόκληρης της ιστορικής Παλαιστίνης και η δημιουργία ενός δημοκρατικού κράτους με ίσα δικαιώματα για όλους τους πολίτες ανεξαρτήτως θρησκείας, το δικαίωμα των προσφύγων στην επιστροφή, η σύνδεση του Παλαιστινιακού αγώνα με τη σοσιαλιστική αλλαγή στις Αραβικές χώρες. Παροιμιώδεις θα μείνουν οι φράσεις του Χαμπάς: «Ο δρόμος για το Τελ Αβίβ περνάει από το Αμμάν και τη Βηρυτό» και «Η Παλαιστινιακή πάλη για να θριαμβεύσει έχει ανάγκη από ένα Αραβικό Ανόι». Το 1968 αποχωρεί από την οργάνωση ο Αχμέντ Τζιμπρίλ για να δημιουργήσει το Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης-Γενική Διοίκηση που θα δώσει προτεραιότητα στη στρατιωτική δράση ενάντια στο Ισραήλ. Το 1969 αποχωρεί ο Ναγιέφ Χαουάτμε για να ιδρύσει το Λαϊκό Δημοκρατικό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης (αργότερα το Λαϊκό θα φύγει από τον τίτλο) που θα δώσει ιδιαίτερη έμφαση στη μαρξιστική ιδεολογική ταυτότητα.



Αεροπειρατείες-Μαύρος Σεπτέμβρης

Το Ιούλιο 1968 το Λαϊκό Μέτωπο γίνεται παγκοσμίως γνωστό όταν ένα κομάντο του στο οποίο συμμετέχει και η Λεϊλά Καλέντ, καταλαμβάνει αεροπλάνο της El Al που εκτελεί την πτήση Ρώμη-Λύδδα. Ακολουθούν σειρά αεροπειρατειών και επιθέσεων σε στρατιωτικούς και πολιτικούς στόχους με σκοπό τη διεθνοποίηση του Παλαιστινιακού. Είναι η εποχή που κανείς δεν θυμάται τους Παλαιστίνιους και η πρωθυπουργός του Ισραήλ Γκόλντα Μέιρ κάνει την περίφημη δήλωση: «Οι Παλαιστίνιοι απλά δεν υπάρχουν». Στις 6 Σεπτέμβρη 1970 το Λαϊκό Μέτωπο καταλαμβάνει τέσσερα αεροπλάνα εκ των οποίων τα τρία οδηγούνται στην έρημο της Ιορδανίας στο λεγόμενο «αεροδρόμιο της επανάστασης». Αφού βγουν οι επιβάτες, τα αεροπλάνα ανατινάζονται μπροστά στα διεθνή μίντια. Το γεγονός χρησιμοποιείται ως πρόσχημα από το βασιλιά Χουσεϊν για να κηρύξει στρατιωτικό νόμο και να επιτεθεί στις Παλαιστινιακές οργανώσεις της Ιορδανίας. Η σφαγή που θα ακολουθήσει θα ονομαστεί Μαύρος Σεπτέμβρης και θα οδηγήσει στην εκδίωξη των Παλαιστινίων από την Ιορδανία. Το κίνημα μεταφέρεται πια στο Λίβανο. Το 1972 δολοφονείται στη Βηρυτό από τη Μοσάντ ο Γκασάν Καναφάνι, εκδότης της εφημερίδας του κόμματος και εξέχων Παλαιστίνιος διανοούμενος. Την ίδια χρονιά, ο Χαμπάς αποκηρύσσει τις αεροπειρατείες δηλώνοντας ότι αυτού του τύπου οι ενέργειες έχουν εκπληρώσει πια το στόχο τους. Ο Ουαντί Χαντάτ διαφωνεί με αυτήν την απόφαση και συνεχίζει να οργανώνει αεροπειρατείες χρησιμοποιώντας τον τίτλο Λαϊκό Μέτωπο για την Απελευθέρωση της Παλαιστίνης-Εξωτερικές Επιχειρήσεις. Η συμμετοχή του στην οργάνωση παγώνει, και το 1976 μετά την αεροπειρατεία του Έντεμπε διαγράφεται οριστικά.



Από τη Βηρυτό στο Όσλο

Το 1974 υιοθετείται από την PLO το πρόγραμμα των «δέκα σημείων» που προέβλεπε τη ίδρυση Παλαιστινιακού κράτους σε όποιο σημείο της Παλαιστινιακής γης απελευθερωθεί. Το Λαϊκό Μέτωπο επιμένει ότι ο στόχος πρέπει να παραμείνει η απελευθέρωση και του τελευταίου χιλιοστού της Παλαιστινιακής γης. Σε ένδειξη διαμαρτυρίας για το πρόγραμμα των δέκα σημείων, αποχωρεί από την Εκτελεστική Γραμματεία (αλλά όχι από την ίδια την PLO) και εντάσσεται στο Απορριπτικό Μέτωπο. Θα επιστρέψει το 1981. Από το 1975 η οργάνωση θα έχει ενεργό συμμετοχή στον εμφύλιο του Λιβάνου (ενάντια στους Φαλαγγίτες και τη Συρία) καθώς και στη μάχη ενάντια στην Ισραηλινή εισβολή το 1982. Οι οδυνηρές συνέπειες από τη στρατιωτική ήττα θα φέρουν το Λαϊκό Μέτωπο (όπως άλλωστε και το σύνολο του Παλαιστινιακού κινήματος) σε πολύ δύσκολη θέση. Στη συνέχεια, η άνοδος του ισλαμισμού θα το αποδυναμώσει ακόμα περισσότερο. Εντωμεταξύ, η διαρκής επιδείνωση της υγείας του αναγκάζει τον Χαμπάς να αρχίζει να αποσύρεται από το προσκήνιο. Το 1993 καταγγέλλει τις συμφωνίες του Όσλο και έρχεται σε ρήξη με τον Αραφάτ. Βασικό επιχείρημα του είναι ότι με τις συμφωνίες εγκαταλείπεται η διεκδίκηση του δικαιώματος των προσφύγων στην επιστροφή. Στα τέλη της δεκαετία του ’90 θα υπάρξει επαναπροσέγγιση των δύο ηγετών. Το 2000 ο Χαμπάς θα παραδώσει για λόγους υγείας την ηγεσία του Λαϊκού Μετώπου στον Αμπού Αλί Μουσταφά ο οποίος θα δολοφονηθεί το 2001 από τους Ισραηλινούς. Τον νεκρό γραμματέα θα διαδεχτεί ο Αχμάντ Σαντάατ που εκτίει σήμερα ποινή ισόβιας κάθειρξης στις Ισραηλινές φυλακές. Παραδίδοντας την ηγεσία τον Ιούνιο του 2000 ο Ζορζ Χαμπάς θα κλείσει το λόγο του με τα ακόλουθα λόγια: «Πρέπει να είστε πάντοτε ήρεμοι και να έχετε ήσυχη τη συνείδηση, με ισχυρή βούληση και ατσαλένια θέληση, γιατί ήσαστε και ακόμα είστε στο στρατόπεδο της δικαιοσύνης και της προόδου ,το στρατόπεδο του οποίου οι δίκαιοι στόχοι θα επιτευχθούν και το οποίο αναπότρεπτα θα κατακτήσει τα νόμιμα δικαιώματα του. Γιατί αυτό είναι το μάθημα τις Ιστορίας και της πραγματικότητας, και κανένα δικαίωμα δεν είναι χαμένο όσο υπάρχει κάποιος να παλέψει για αυτό.»

(Άρθρο του Γ. Αλμπάνη, από την εφημερίδα Εποχή).